Over de ziel

In boek I over de ziel behandelt Aristoteles wat zijn voorgangers over de ziel gezegd en bedoeld hadden, namelijk dat de ziel niet materieel is en veeleer de vorm van de materie is. Zou de ziel materieel zijn dan kan je niet verklaren hoe de ziel kan waarnemen. In boek II behandelt Aristoteles eerst hoe de zintuigen feitelijk waarnemen en daarna wat waarneming in het algemeen is. Waarnemen veronderstelt een geestelijk vermogen en wel omdat het alle waarnemingen van alle zintuigen tot één begrip gevormd moeten worden. Dat wijst er al op dat er iets als een geestelijk denkvermogen moet bestaan. Boek III gaat over dat denkvermogen, het intellect.

Dit boek opent met een inleiding en appendici die je leren niet over zintuiglijk waarneembaar licht te denken en spreken, maar vanuit licht te denken en te spreken. Kleuren worden daarmee denkcategorieën om over het kleurloos licht, de absolute transcendente realiteit waar dat licht licht van is en onze objectieve realiteit te spreken. In deze opening leer je denken vanuit de zintuiglijkheid. Denken als het denken van het transcendente, door de immanente geest, die onmiddellijk inzicht in de transcendente realiteit heeft en zich denkend in en vanuit de empirisch waarneembare zintuiglijkheid voltrekt in relatie tot wat zich tussen de zintuiglijk waarneembare fenomenen voltrekt, namelijk het oerfenomeen licht, om zich in en vanuit dat transcendente voltrekken op die fenomenen zelf te kunnen richten. Dat is vanuit de geest van Aristoteles verder denken dan Aristoteles feitelijk gedacht heeft.

De kern van dit boek is een vertaling van en een uitleg en commentaar op Aristoteles De anima boek III. De anima is misschien wel het belangrijkste boek uit de oudheid waar het vragen stelt en elementaire onderscheidingen maakt, zoals dat tussen een onsterfelijk intellect ('intellectus agens') en een sterfelijk intellect ('intellectus possibilis'). Dat onderscheid heeft tot grote controverse geleid - o.a. in de Middeleeuwen met betrekking tot de vraag of er twee intellecten zijn of twee aspecten van hetzelfde (actieve) intellect, en vooral ook met betrekking tot de vraag of het intellect van een individu is of bovenindividueel is.

Proclus en ook Ibn Rushd bepleiten het tweede en Thomas van Aquino het eerste. Ook dit boek komt ook uit bij het feit dat het intellect individueel is, maar noemt het onsterfelijke aspect in dat individu niet intellect. Dat heeft alles te maken met dat de platoons geïnspireerde gedachte, die ook het denken van Thomas van Aquino beheerst, dat het principe van indviduatie de materie is, in mijn commentaar op Aristoteles onthuld wordt als een valse gedachte en dat die valse gedachte, deze schijn, onstaat wanneer men een gebrekkig, ongedifferentieerd, monistisch, begrip van de materie heeft. Wanneer Empedocles leer over dat er vier materies bestaan serieus genomen wordt, dan kan je de gedachte dat de niet-unieke materie je unieke individualiteit bepaalt vernietigen, zonder een universele unieke vorm tot het principe van individuatie te nemen. Het is dan ook de reden dat dit boek een appendix bevat die Empedocles' leer verder ontwikkelt en laat zien hoe de vier materies geschapen zijn door God en hoe God zelf een ontstaansontwikkeling heeft en is.
Aristoteles' titel in de Middeleeuwen was De filosoof' en die titel is terecht. Hij stelt de juiste vragen en wel op heldere wijze. Daarom kan de filosofie de antwoorden, die in de helderheid van het vragen kunnen ontstaan wanneer de existentiële overgave in het de antwoorden willen kennen de passie van je ziel is, ontvangen. Deze antwoorden zijn theologisch en daarom is de theologie van de filosofie, het helder vol overgave stellen van vragen, maar door God. Het antwoord is de definitie van wat de ziel, jouw ziel, is en die definitie begrijpen is een vorm van gen